İş sözleşmesi feshedilen her işçi işe iade davası açamaz. Kanun bu hakkı belirli şartlara bağlamıştır ve şartlardan biri eksikse dava, esasa girilmeden reddedilir.
Dört şart birlikte aranır
İş Kanunu’nun 18. maddesi uyarınca:
1. İşyerinde en az otuz işçi çalışmalı. Bu sayı belirlenirken işverenin aynı iş kolundaki tüm işyerlerindeki işçileri toplanır. Yani tek bir şubede otuz işçi olmasa da, işverenin diğer işyerleriyle birlikte sayı sağlanıyorsa şart gerçekleşmiş olur.
2. İşçinin en az altı aylık kıdemi olmalı. Kıdem, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır. Yeraltı işlerinde çalışanlarda bu şart aranmaz.
3. Belirsiz süreli iş sözleşmesi bulunmalı. Belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar kural olarak bu korumadan yararlanamaz. Ancak sözleşmenin esaslı bir neden olmaksızın belirli süreli yapılması hâlinde, baştan belirsiz süreli sayılabilir.
4. Fesih geçerli bir sebebe dayanmamalı. İşveren feshi; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak ve bunu yazılı olarak bildirmek zorundadır.
İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçi alma-çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu hükümlerden yararlanamaz.
Süre: bir ay, ama arabulucuya
Burada en sık yapılan hata sürenin nereye işlediğinin karıştırılmasıdır.
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Doğrudan mahkemeye dava açılmaz — işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır.
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
Bu süreler hak düşürücüdür. Bir gün geçirilmesi hakkın tümüyle kaybına yol açar ve eski hâle getirme talebi sonuç vermez.
İspat yükü kimde?
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür.
Bu dağılım işçi lehine önemli bir kolaylıktır: işveren savunmasını belgeye dayandıramıyorsa fesih geçersiz sayılır.
Dava kazanılırsa ne olur?
Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve haklar düşer.
İşveren, başvurudan itibaren bir ay içinde işçiyi işe başlatmak durumundadır. Başlatmazsa:
- İş güvencesi tazminatı: en az dört, en çok sekiz aylık ücret
- Boşta geçen süre ücreti: kararın kesinleşmesine kadar en çok dört aylık ücret ve diğer haklar
İşe başlatılsa dahi boşta geçen süre ücreti ödenir. Daha önce ödenmiş kıdem ve ihbar tazminatı bu ödemelerden mahsup edilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi somut koşulları içinde değerlendirilmelidir. Mevzuat, yazının yayım tarihinden sonra değişmiş olabilir.