Miras uyuşmazlıklarının büyük bölümü mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerden doğar. Taşınmazın çocuklardan birine tapuda “satış” gösterilerek devredilmesi en sık karşılaşılan hâldir. Bu durumda iki farklı dava gündeme gelir ve hangisinin açılacağı sonucu doğrudan belirler.
Muris muvazaası nedir?
Mirasbırakan, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı, tapuda satış gibi göstererek devrederse ortada muvazaalı bir işlem vardır.
Burada iki işlem iç içedir:
- Görünürdeki işlem (satış): tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir.
- Gizli işlem (bağış): tarafların gerçek iradesini yansıtır, ancak tapuda resmî şekilde yapılmadığı için o da geçersizdir.
Her iki işlem de geçersiz olduğundan taşınmaz terekeye dâhil sayılır ve tapu kaydının iptali ile mirasçılar adına tescili istenebilir.
Tenkisten farkı — ve neden önemli?
İkisi sıkça karıştırılır ama sonuçları çok farklıdır.
| Muris muvazaası | Tenkis | |
|---|---|---|
| Dayanak | İşlem baştan geçersiz | İşlem geçerli, saklı pay ihlal edilmiş |
| Sonuç | Taşınmaz tümüyle terekeye döner | Yalnızca saklı payı aşan kısım geri alınır |
| Süre | Zamanaşımına tabi değil | Bir ve on yıllık süreler işler |
| Kim açabilir | Tüm mirasçılar | Yalnızca saklı paylı mirasçılar |
Muris muvazaasının zamanaşımına tabi olmaması önemli bir avantajdır. Buna karşılık ispatı daha zordur: mirasbırakanın mal kaçırma kastı gösterilmelidir.
Uygulamada iki dava genellikle kademeli olarak açılır: öncelikle muris muvazaası, kabul edilmezse tenkis talep edilir.
Mal kaçırma kastı nasıl ispatlanır?
Yargıtay uygulamasında değerlendirilen başlıca ölçütler:
- Bedel ödenip ödenmediği. Banka kayıtları, dekontlar. Bedelin hiç ödenmemiş olması en güçlü göstergedir.
- Devralanın ödeme gücü. Devir tarihinde alıcının böyle bir bedeli ödeyecek geliri var mıydı?
- Satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark. Rayicin çok altında gösterilen bedel muvazaa göstergesidir.
- Mirasbırakanın taşınmaza ihtiyacı. Elindeki tek taşınmazı, kendisi muhtaç durumdayken devretmiş olması.
- Aile içi ilişkiler ve devrin zamanlaması. Ölüme yakın yapılan devirler ayrıca değerlendirilir.
- Tanık beyanları. Muvazaa iddiası tanıkla ispat edilebilir.
Bu ölçütler tek tek değil, bir bütün olarak değerlendirilir.
Her devir muvazaa değildir
Mirasbırakanın gerçekten bedel alarak yaptığı satışlar geçerlidir. Aynı şekilde, bir mirasçıya karşılıksız yapılan açık bir bağış da muvazaa değildir — burada işlem gizlenmemiştir; bu durumda tenkis gündeme gelebilir.
Ayrıca ölünceye kadar bakma sözleşmesiyle yapılan devirler ayrı bir değerlendirmeye tabidir: bakım yükümlülüğü gerçekten yerine getirilmişse işlem ayakta kalır.
Dava açmadan önce toplanması gerekenler
- Tapu kaydı ve takyidat belgesi
- Taşınmazın devir tarihindeki ve bugünkü değerine ilişkin veriler
- Mirasbırakanın ve devralanın banka hareketleri
- Veraset ilamı
- Devir tarihindeki aile ilişkilerine tanıklık edebilecek kişiler
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Her uyuşmazlık kendi somut koşulları içinde değerlendirilmelidir. Mevzuat, yazının yayım tarihinden sonra değişmiş olabilir.