Kamuoyunda “süresiz nafaka” olarak bilinen kurumun kanundaki adı yoksulluk nafakasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesine göre; boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Maddenin son cümlesi açıktır: nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.
Kimler isteyebilir?
Yaygın kanının aksine yoksulluk nafakası cinsiyete bağlı değildir; şartları oluştuğunda kadın da erkek de talep edebilir. Üç temel koşul birlikte aranır:
- Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme. Yargıtay uygulamasında yoksulluk; yeme, giyinme, barınma, sağlık, ulaşım gibi zorunlu ve gerekli harcamaları karşılayamayacak durumda olmayı ifade eder. Düzenli ve yeterli geliri bulunan taraf yoksul sayılmaz.
- Talep edenin kusurunun daha ağır olmaması. Boşanmada ağır kusurlu bulunan eş lehine yoksulluk nafakasına hükmedilemez.
- Talep. Hâkim kendiliğinden yoksulluk nafakasına hükmedemez; boşanma davasında ya da boşanmanın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenmesi gerekir (TMK m.178).
“Süresiz” ne anlama gelir?
Süresizlik, nafakanın sonsuza dek ödeneceğinin garantisi değildir; baştan bir süre sınırı konulmadığı anlamına gelir. Kanun, nafakayı sona erdiren ve kaldırılmasını sağlayan hâlleri ayrıca düzenlemiştir (TMK m.176):
- Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar.
- Alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.
Ayrıca tarafların malî durumlarının değişmesi hâlinde nafakanın artırılması veya indirilmesi her zaman dava konusu yapılabilir. Kaldırma ve indirim davaları uygulamada sanıldığından sıktır; sosyal medya kayıtları, SGK kayıtları ve tanık beyanları bu davaların tipik delilleridir.
Nafaka kalkıyor mu?
Yoksulluk nafakasına süre sınırı getirilmesi zaman zaman yasama gündemine gelmekte ve kamuoyunda tartışılmaktadır. Ancak bu yazının yayımlandığı tarih itibarıyla TMK m.175 yürürlüktedir ve mahkemeler mevcut hükmü uygulamaktadır. Karar verirken söylentilere değil, yürürlükteki kanuna ve somut dosyadaki kusur-yoksulluk değerlendirmesine bakılmalıdır.
İştirak nafakasıyla karıştırmayın
Yoksulluk nafakası eşe ödenir. Müşterek çocuk için ödenen iştirak nafakası (TMK m.182) ise velayet kendisine verilmeyen tarafın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım yükümlülüğüdür; çocuk ergin olana kadar devam eder ve eşe ödenen nafakadan bağımsızdır. İki kalemin tek tutar gibi konuşulması, hem anlaşma protokollerinde hem icra aşamasında sorun çıkarır.