Boşanma, yalnızca evlilik birliğinin sona ermesini sağlayan bir dava türü değildir. Eşlerin mal varlığı, çocukların velayeti, nafaka, maddi ve manevi tazminat gibi birçok hukuki sonucu da beraberinde getiren kapsamlı bir yargılama sürecidir. Bu nedenle boşanma davaları, Türk Medeni Kanunu’nda ayrıntılı şekilde düzenlenmiş olup her somut olayın kendi özelliklerine göre değerlendirilmesini gerektirir.
Uygulamada en sık karşılaşılan yanlış inanışlardan biri, her boşanma davasının uzun yıllar süreceği veya taraflardan birinin boşanmak istememesi hâlinde davanın açılamayacağı düşüncesidir. Oysa Türk hukukunda, kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde eşlerden biri tek başına da boşanma davası açabilir. Davanın anlaşmalı mı yoksa çekişmeli mi yürütüleceği ise tarafların iradelerine ve uyuşmazlığın kapsamına göre belirlenmektedir. Bu yazımızda boşanma davasının türlerini, dava sürecini ve uygulamada en çok merak edilen hukuki konuları genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Boşanma Davası Nedir?
Boşanma davası, evlilik birliğinin Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenen sebeplerden biri veya birkaçı nedeniyle sona erdirilmesi amacıyla açılan aile hukuku davasıdır. Türk Medeni Kanunu, boşanma sebeplerini özel ve genel boşanma sebepleri olarak düzenlemiştir. Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ile akıl hastalığı özel boşanma sebepleri arasında yer alırken; evlilik birliğinin temelinden sarsılması ise uygulamada en sık başvurulan genel boşanma sebebidir. Mahkeme, yalnızca tarafların iddialarını değil; dosyadaki tüm delilleri birlikte değerlendirerek evlilik birliğinin devamının taraflardan beklenip beklenemeyeceğini değerlendirir.
Anlaşmalı Boşanma Nedir?
Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma ve boşanmanın bütün hukuki sonuçları üzerinde ortak iradeye sahip olmaları hâlinde başvurulan dava yoludur. Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesi uyarınca anlaşmalı boşanmanın mümkün olabilmesi için;
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması,
- Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi,
- Tarafların mahkeme huzurunda iradelerini bizzat açıklamaları,
- Hâkimin hazırlanan protokolü uygun bulması
gerekmektedir.
Hazırlanan anlaşmalı boşanma protokolünde velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat ile mal paylaşımına ilişkin düzenlemeler açık ve uygulanabilir şekilde yer almalıdır.
Çekişmeli Boşanma Davası
Tarafların boşanma konusunda veya boşanmanın sonuçlarında anlaşamaması hâlinde çekişmeli boşanma davası açılır. Bu davalarda mahkeme;
- Boşanma sebebinin gerçekleşip gerçekleşmediğini,
- Kusur durumunu,
- Velayet talebini,
- Nafaka taleplerini,
- Maddi ve manevi tazminat isteklerini,
- Çocukların üstün yararını
dosya kapsamındaki deliller çerçevesinde değerlendirerek karar verir.
Çekişmeli boşanma davalarında tanık anlatımları, yazılı belgeler, dijital yazışmalar, fotoğraf ve video kayıtları ile hukuka uygun şekilde elde edilen diğer deliller önem taşıyabilir.
Boşanma Davasında Velayet Nasıl Belirlenir?
Velayet konusunda temel ölçüt, anne veya babanın talebi değil; çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme karar verirken çocuğun yaşı, eğitim durumu, sosyal çevresi, bakım ihtiyaçları ve ebeveynlerin çocuğa sağlayabileceği yaşam koşullarını birlikte değerlendirir.
Gerekli görülen hâllerde pedagog, psikolog ve sosyal çalışma uzmanlarının hazırladığı sosyal inceleme raporlarından da yararlanılabilir. Velayet kararları kesin ve değiştirilemez değildir. Şartların önemli ölçüde değişmesi hâlinde yeniden dava açılarak velayetin değiştirilmesi talep edilebilir.
Nafaka ve Tazminat Talepleri
Boşanma davalarında en çok merak edilen konulardan biri de nafaka ve tazminat talepleridir.
Türk Medeni Kanunu’nda;
- Tedbir nafakası,
- İştirak nafakası,
- Yoksulluk nafakası
olmak üzere farklı nafaka türleri düzenlenmiştir.
Bunun yanında, boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen taraf maddi tazminat; kişilik hakları saldırıya uğrayan taraf ise kanuni şartların oluşması hâlinde manevi tazminat talebinde bulunabilir. Her talep, tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile kusur oranları dikkate alınarak değerlendirilmektedir.
Boşanma Davasında Delillerin Önemi
Boşanma davalarında iddiaların ispatı büyük önem taşır. Mahkeme tarafından;
- Tanık beyanları,
- Mesajlaşmalar,
- Elektronik posta kayıtları,
- Sosyal medya paylaşımları,
- Fotoğraf ve video kayıtları,
- Resmî belgeler,
- Uzman raporları
hukuka uygun şekilde elde edilmiş olmaları kaydıyla değerlendirilebilir.
Ancak özel hayatın gizliliğini ihlal edecek veya hukuka aykırı yöntemlerle elde edilmiş delillerin kullanılabilirliği her somut olay bakımından ayrıca değerlendirilmektedir.
Arabuluculuk Boşanma Davalarında Zorunlu mudur?
Günümüzde birçok hukuk uyuşmazlığında dava şartı olarak arabuluculuk uygulanmaktadır. Ancak boşanma davalarında arabuluculuk dava şartı değildir. Bununla birlikte, taraflar isterlerse dava öncesinde veya dava devam ederken bazı mali konular üzerinde uzlaşma sağlayabilirler. Ancak evliliğin sona erdirilmesine ilişkin karar yalnızca mahkeme tarafından verilebilir.
Sonuç
Boşanma davaları, yalnızca evlilik birliğinin sona ermesini değil; velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimine ilişkin birçok hukuki sonucu da beraberinde getirmektedir. Bu nedenle her uyuşmazlığın tarafların kişisel ve ekonomik koşulları ile dosyaya sunulan deliller çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davalarının usul ve sonuçları birbirinden farklı olduğundan, sürecin yürürlükteki mevzuat ve yerleşik yargı uygulaması dikkate alınarak yürütülmesi hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır.