Limited şirketler, Türkiye’de en yaygın şirket türlerinden biridir. Birçok işletme, kuruluş ve yönetim kolaylığı nedeniyle limited şirket yapısını tercih etmektedir. Ancak şirket faaliyetleri devam ederken ortaklar arasında görüş ayrılıkları yaşanabilmekte, ekonomik nedenler veya güven ilişkisinin zedelenmesi sebebiyle ortaklık ilişkisinin sona erdirilmesi gündeme gelebilmektedir.
Uygulamada en sık karşılaşılan yanlış inanışlardan biri, bir ortağın dilediği zaman şirketten ayrılabileceği veya diğer ortakların istedikleri ortağı şirketten çıkarabileceği düşüncesidir. Oysa limited şirketlerde ortaklıktan çıkma ve ortaklıktan çıkarılma, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda belirli şartlara bağlanmış olup, her somut olayın şirket sözleşmesi ve kanun hükümleri birlikte değerlendirilerek incelenmesi gerekir. Bu yazımızda limited şirketlerde ortaklıktan çıkma ve çıkarılma süreçlerini, ortakların haklarını ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususları genel hatlarıyla ele alıyoruz.
Limited Şirketlerde Ortaklık İlişkisi
Limited şirketlerde ortaklar, şirket sözleşmesi çerçevesinde belirlenen esaslara göre hak ve yükümlülüklere sahiptir. Sermaye koyma borcu, şirket yönetimine katılma, bilgi alma ve inceleme hakkı ile kâr payı alma hakkı ortaklığın temel unsurları arasında yer almaktadır.
Ancak ortaklık ilişkisinin güven esasına dayanması nedeniyle, zaman içerisinde ortaya çıkan ciddi uyuşmazlıklar şirket faaliyetlerini olumsuz etkileyebilir. Bu gibi durumlarda ortaklıktan çıkma veya çıkarılma gündeme gelebilir.
Ortak Şirketten Kendi İsteğiyle Ayrılabilir mi?
Limited şirket ortağının tek taraflı irade beyanıyla her zaman ortaklıktan ayrılması mümkün değildir.
Türk Ticaret Kanunu’na göre ortaklıktan çıkma hakkı;
- Şirket sözleşmesinde bu yönde bir düzenleme bulunması,
- Kanunda öngörülen haklı sebeplerin gerçekleşmesi,
- Mahkeme kararıyla çıkmaya hükmedilmesi
gibi durumlarda kullanılabilir.
Haklı sebep kavramı kanunda sınırlı olarak sayılmamış olup, her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmektedir. Ortaklar arasındaki güven ilişkisinin tamamen ortadan kalkması, şirket faaliyetlerinin yürütülemez hâle gelmesi veya ortağın haklarının sürekli ihlal edilmesi gibi durumlar, yargısal değerlendirmeye konu olabilmektedir.
Bir Ortak Şirketten Çıkarılabilir mi?
Kanun belirli şartların varlığı hâlinde bir ortağın şirketten çıkarılmasına da imkân tanımaktadır. Şirket sözleşmesinde çıkarılma sebeplerinin düzenlenmiş olması hâlinde genel kurul kararıyla ortaklıktan çıkarılma mümkün olabilir. Bunun yanında, haklı sebeplerin varlığı durumunda mahkeme kararıyla da ortağın şirketten çıkarılması talep edilebilir. Çıkarılma kararı verilmeden önce ilgili ortağın savunma hakkının gözetilmesi ve usul kurallarına uygun hareket edilmesi önem taşımaktadır.
Ayrılan Ortağın Mali Hakları
Ortaklıktan ayrılan veya çıkarılan kişinin şirket üzerindeki mali hakları tamamen ortadan kalkmaz. Kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde ayrılan ortağın ayrılma akçesi talep etme hakkı doğabilir. Ayrılma akçesinin hesaplanmasında şirketin mali durumu, ortaklık payının gerçek değeri ve kanuni düzenlemeler dikkate alınmaktadır. Bu nedenle ortaklık payının değeri konusunda taraflar arasında uyuşmazlık yaşanması hâlinde bilirkişi incelemesi yapılması sık karşılaşılan bir durumdur.
Şirket Payının Devri ile Ortaklıktan Çıkma Aynı Şey midir?
Uygulamada bu iki kavram sıklıkla karıştırılmaktadır. Şirket payının devredilmesi, ortağın payını başka bir kişiye devretmesi yoluyla ortaklık ilişkisinin sona ermesini ifade eder. Ancak pay devri, Türk Ticaret Kanunu ve şirket sözleşmesinde öngörülen usul ve şartlara tabidir. Buna karşılık ortaklıktan çıkma veya çıkarılma, kanunun öngördüğü özel hukuki sebeplere dayanır ve her zaman pay devri yoluyla gerçekleşmez. Dolayısıyla her ortaklıktan ayrılma işlemi bir pay devri niteliğinde olmadığı gibi, her pay devri de ortaklıktan çıkma davası kapsamında değerlendirilmez.
Uyuşmazlıklarda Delillerin Önemi
Limited şirket ortakları arasında açılan davalarda deliller büyük önem taşımaktadır. Mahkemeler tarafından;
- Şirket sözleşmesi,
- Genel kurul kararları,
- Müdürler kurulu kararları,
- Ticari defter ve kayıtlar,
- Finansal tablolar,
- Noter ihtarnameleri,
- Yazışmalar ve elektronik kayıtlar
birlikte değerlendirilerek uyuşmazlığın çözümüne gidilmektedir.
Özellikle ticari defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığı ve şirket kayıtlarının doğruluğu birçok davada belirleyici rol oynamaktadır.
Uygulamada En Sık Yapılan Hatalar
Limited şirket ortakları arasında yaşanan uyuşmazlıklarda en sık karşılaşılan hatalardan biri, şirket sözleşmesinin yeterince incelenmeden işlem yapılmasıdır. Bunun yanında, genel kurul kararlarının usulüne uygun alınmaması, pay devir işlemlerinin kanuni şekil şartlarına uygun yapılmaması veya ortaklar arasındaki uyuşmazlıkların yazılı delillerle desteklenmemesi, uzun süren dava süreçlerine neden olabilmektedir.
Şirketler hukukunda usul kuralları ve ticari kayıtlar büyük önem taşıdığından, işlem yapılmadan önce hukuki durumun ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
Sonuç
Limited şirketlerde ortaklıktan çıkma ve ortaklıktan çıkarılma süreçleri, yalnızca ortaklar arasındaki ilişkiyi değil; şirketin faaliyetlerini ve mali yapısını da doğrudan etkileyen önemli hukuki süreçlerdir. Bu nedenle her uyuşmazlığın şirket sözleşmesi, Türk Ticaret Kanunu hükümleri ve somut olayın özellikleri birlikte değerlendirilerek çözümlenmesi gerekir.
Özellikle haklı sebep değerlendirmesi, ayrılma akçesinin belirlenmesi ve ortaklık payına ilişkin uyuşmazlıklar teknik hukuki inceleme gerektirdiğinden, sürecin mevzuata ve yerleşik yargı uygulamasına uygun şekilde yürütülmesi büyük önem taşımaktadır.
